Sektor 3 to tabela z danymi HRV dla okresu badania aktywowanego w sektorze 4, a także wybiórczo dla poszczególnych etapów — w celach porównawczych. Ten sektor umożliwia również zapisanie danych HRV jako osobnego pliku w Excelu.
Zapoznaliśmy się już z samą tabelą (patrz Rys. 2.6). Teraz przyjrzyjmy się jej bardziej szczegółowo. Coś trzeba będzie powtórzyć, coś przypomnieć.
Sama tabela nosi nazwę „HRV measure” (HRV – Heart Rate Variability, zmienność rytmu serca) i składa się z 3 kolumn: pierwsza zawiera listę wskaźników HRV; druga – „Locale” – zawiera wartości odpowiadające pierwszej kolumnie dla okresu badania wyświetlanego w sektorze 4 (gdy wczytujemy wymagany plik, sektor 4 wyświetla EKG dla całego okresu badania (Rys. 2.8a). Jeśli w sektorze 1 wybierzemy jeden z etapów, w tej kolumnie pokazane zostaną dane HRV wybranego etapu, wyświetlanego w sektorze 4 (Rys. 2.6a)); trzecia, jak wskazuje jej nagłówek, zawiera okienko ze strzałką, po kliknięciu którego otwiera się kolejne okno z listą etapów badania przebytych przez respondenta (Rys. 2.8b). Wcześniej wybraliśmy etap „BreathOE” (Rys. 2.6b).
Rysunek 2.8. a – dane HRV po aktywowaniu pliku respondenta; b – wybór etapu w celu wyświetlenia danych HRV w drugiej kolumnie tabeli.
Teraz zapiszmy dane HRV (Rys. 2.9). Przesuń kursor na „przycisk” z ikoną dyskietki (Rys. 2.9a). Kliknij — zostaniesz poproszony o zapisanie danych w folderze danej osoby, w katalogu „SAVED DATA”, w pliku o nazwie odpowiadającej nazwie pliku głównego z dodanym „_calcPulse” (Rys. 2.9c). Zapisany plik można otworzyć w Excelu; główny arkusz przedstawiono na Rys. 2.9d.
Zwróć uwagę: na Rys. 2.9d dane antropometryczne to te, które wprowadziliśmy ręcznie. Powtórzmy: jeśli Sektor 2 jest podświetlony na czerwono, oznacza to, że podane w nim dane nie odpowiadają osobie, której plik jest otwarty w CleverView, a co za tym idzie — część obliczonych danych nie będzie zgodna z wiekiem i płcią danej osoby.
Rysunek 2.9. Zapisywanie danych HRV (wyjaśnienia w tekście)
Jeśli pamiętasz, analizując sektor 1, „interesowało” nas, jaka była reakcja HRV respondenta na początku testu z wolnym, kontrolowanym oddychaniem przy otwartych oczach (Rys. 2.5 i 2.6b). Dane w kolumnie „Local” mają charakter niestandardowy i nie są uwzględniane w zapisywanym pliku z danymi HRV (Rys. 2.9d). Jeśli jednak są dla Ciebie interesujące i potrzebne do jakichkolwiek celów, możesz je zapisać, naciskając przycisk funkcyjny (standardowy w takich przypadkach) obok napisu „Local” (Rys. 2.9b). Dane z tej kolumny zostaną skopiowane do schowka, skąd możesz je zapisać np. w pliku utworzonym przez CleverView, w osobnej kolumnie. W naszym przykładzie nazwaliśmy ją „1/2BreathOE” (Rys. 2.9e).
Osobno, możliwie zwięźle, omówimy wskaźniki zmienności rytmu serca (Tabela 1).
Zalecamy zapoznanie się z tą częścią podręcznika, ponieważ da Ci to pewność w interpretacji danych zarówno podczas konsultacji, jak i podczas analizy wykonanej pracy. Wiedza nigdy nie jest zbędna!
Czas trwania od jednego skurczu serca do następnego nie jest jednakowy. Widać to wyraźnie na przykładzie EKG zarejestrowanym w sektorze 4, a wizualnie, choć bardziej przekonująco, potwierdzają to liczby umieszczone przy każdej pionowej niebieskiej linii (Rys. 2.10). Liczby te odzwierciedlają wartość chwilowej częstości akcji serca (HR), obliczaną na długości jednego odstępu między załamkami R kolejnych zespołów EKG: 88, 94, 93, 84, 62, 60 uderzeń/min (klasyczne oznaczenia załamków zespołu EKG pokazano na czwartym oknie zespołu EKG licząc od początku). Ta nierównomierność czasu trwania między skurczami serca nazywana jest zmiennością rytmu serca (HRV).
Rysunek 2.10. Przykład zmienności rytmu serca
Przypomnienie: (1) na naszych wykresach EKG sygnał jest przedstawiony w formie odwróconej; (2) głównym celem wyświetlania EKG w Sektorze 4 jest umożliwienie wizualnej kontroli poprawności automatycznego wykrywania załamka R, oznaczonego pionową niebieską linią.
Dodatkowo: (1) w Sektorze 4 można zobaczyć przedwczesne skurcze serca — ekstrasystolie (są one oznaczone czerwoną pionową linią). Zgodnie z zasadami analizy HRV ekstrasystolie nie są uwzględniane w analizie matematycznej, jednak ich wizualizacja bywa istotna przy ocenie zaburzeń rytmu serca; (2) w przypadku zakłóceń nałożonych na zapis EKG możliwe jest ustalenie przyczyny „wykluczenia” odcinków EKG z obliczeń.
Analiza HRV w CleverView opiera się na pomiarze odstępów między załamkami R na EKG i konstruowaniu kardiointerwalogramu — graficznego przedstawienia czasu trwania kolejnych odstępów RR (patrz wykres w sektorze 5, gdzie oś pozioma pokazuje czas zapisu EKG, a oś pionowa – czas trwania odstępu RR). Następnie dane odstępów RR są przetwarzane za pomocą różnych metod matematycznych. Od czego zależy zmienność rytmu serca? Przede wszystkim od napięcia układów odpowiedzialnych za regulację funkcji pompującej serca, a nade wszystko od stanu czynnościowego autonomicznego układu nerwowego. Autonomiczny układ nerwowy składa się z dwóch podsystemów pełniących różne funkcje w organizmie: układu współczulnego i układu przywspółczulnego. W dużym uproszczeniu: układ współczulny podtrzymuje funkcjonowanie organizmu w sytuacji stresowej, a układ przywspółczulny wspiera procesy regeneracji po stresie.
Niektóre metody analizy HRV opierają się na pomiarze fali tętna. Jednak dane HRV oparte właśnie na pomiarze odstępów RR uznawane są za najbardziej dokładne.
Istnieje wiele matematycznych podejść do przetwarzania odstępów RR i oceny HRV. W CleverView wykorzystywane są wskaźniki pochodzące z niektórych z nich. Są to właśnie te wskaźniki wyświetlane w tabeli sektora 3. Interpretację tych wskaźników znajdziesz w Tabeli 1.
Tabela 1. Wskaźniki sektora 3, ich definicja i rola fizjologiczna.
| HRV measure | Jednostka | Nazwa | Znaczenie fizjologiczne |
| time | s (sec.) | Czas trwania analizowanego odcinka EKG, dla którego podane są poniższe dane HRV. | |
| Functional grop | – | Grupa funkcjonalna. | Patrz „Podręcznik raportu”. |
| Extra point | – | Liczba kryteriów korygujących uwzględnionych przy określaniu grupy funkcjonalnej. | |
| HR | uderzeń/min | Częstość akcji serca (średnia w okresie obserwacji). | Odzwierciedla poziom funkcjonowania układu krążenia. |
| SDNN | ms | Odchylenie standardowe średniego czasu trwania cyklu sercowego. | Miara siły wpływów wysoko-, nisko- i bardzo niskoczęstotliwościowych w krótkich zapisach oraz całego spektrum wpływów neurohumoralnych w zapisach długich. |
| RMSSD | ms | Pierwiastek ze średniej kwadratów kolejnych różnic między odstępami RR. | Miara siły wysokoczęstotliwościowych wpływów neurohumoralnych; często utożsamiana z aktywnością części przywspółczulnej autonomicznego układu nerwowego. |
| pNN50 | % | Liczba kolejnych par odstępów RR różniących się o więcej niż 50 ms, podzielona przez całkowitą liczbę wszystkich odstępów RR. | Miara stosunku siły wysoko- i niskoczęstotliwościowych wpływów neurohumoralnych; często utożsamiana ze stosunkiem aktywności części przywspółczulnej i współczulnej autonomicznego układu nerwowego. |
| SD1 | ms | Szerokość chmury punktów na wykresie Poincarego (patrz sektor 7). | Odzwierciedla chwilowe zmiany czasu trwania odstępów RR związane z aktywnością części przywspółczulnej autonomicznego układu nerwowego. |
| SD2 | ms | Długość chmury punktów na wykresie Poincarego (patrz sektor 7). | Odzwierciedla długoterminową zmienność rytmu serca. SD2 jest miarą wolniejszej składowej zmienności rytmu serca. |
| SD1/SD2 | – | Stosunek szerokości chmury punktów do jej długości, SD1/SD2. | Miara równowagi między chwilową a długoterminową zmiennością rytmu serca. |
| LF | ms² | Moc składowej średnioczęstotliwościowej ogólnego widma HRV (patrz sektor 6). | Miara siły niskoczęstotliwościowych wpływów regulacji neurohumoralnej; związana głównie z częścią współczulną, a częściowo z przywspółczulną regulacji. |
| HF | ms² | Moc składowej wysokoczęstotliwościowej ogólnego widma HRV (patrz sektor 6). | Miara siły wysokoczęstotliwościowych wpływów regulacji neurohumoralnej; związana głównie z częścią przywspółczulną regulacji. |
| LF/HF | – | Równowaga wolnej i szybkiej składowej ogólnego widma HRV (patrz sektor 6). | Miara równowagi między nisko- i wysokoczęstotliwościową składową regulacji; często traktowana jako wskaźnik równowagi współczulno-przywspółczulnej. |
| Relaxation | – | Nasilenie stanu spoczynku. | |
| rrHRV median | |||
| IQR | Rozstęp międzykwartylowy stosowany do określenia rozrzutu wartości kardiointerwałów. | Pomaga zrozumieć stabilność wskaźników HRV, wskazując rozrzut centralnej części rozkładu wartości. | |
| shift | |||
Przestrzegamy przed mechaniczną interpretacją danych HRV i kategorycznymi wnioskami! HRV to obszerny zbiór poglądów naukowych, podejść i wniosków. Wyniki i ich interpretacja zależą od wielu niuansów, z których część została uwzględniona przez twórców CleverView, ale wiele nadal wymaga naukowego namysłu. Ważne jest również osobiste doświadczenie badacza — zgromadzone przez niego dane oraz grono osób, z którymi pracował.
Ponadto analiza w CleverView opiera się na krótkich zapisach EKG, co wymaga bardziej ostrożnego podejścia do oceny wyników HRV, które tradycyjnie opierają się na danych z zapisów długoterminowych.
Zalecamy, abyś zainteresował się tematem HRV bardziej szczegółowo. Teksty popularnonaukowe nadają się do bardziej ugruntowanej argumentacji podczas konsultacji z respondentem. Jeśli dane HRV są potrzebne do pracy naukowej, lektura źródeł literaturowych powinna mieć inny charakter.
Przejdźmy dalej.
